Interplanetair weer op onze planeet  

De zon komt op, de zon gaat onder en haast zich naar de plaats waar hij weer op moet komen (Prediker 1:5).

Activiteit van de zon

De zon zendt voortdurend, behalve licht en andere elektromagnetische straling, een stroom deeltjes de wereldruinte in. Deze stroom geladen deeltjes die ook de aarde treft, noemen we de zonnewind. Deze wind veroorzaakt soms op aarde verstoringen in het radioverkeer en is de oorzaak van het noorder- en zuiderlicht (aurora).

Bij uitbarstingen op de zon, zonnevlammen genaamd (zie foto), worden grote hoeveelheden materie de ruimte in geslingerd. De aarde wordt enkele dagen later hierdoor getroffen en de kans op storingen op de radio en het zien van schitterende poollicht effecten is groot, ook in ons land. Ook tijdelijke gaten in de zonsatmosfeer (corona) veroorzaken op aarde geomagnetische stormen rondom ons noord- en zuidpoolgebied, gepaard gaande met heldere aurora's. Ook op de zon zelf woeden felle elektromagnetische stormen, vooral rondom zonnevlekken, die de feitelijke oorzaak zijn van de constante stroom deeltjes in de zonnewind.

Dat zonnevlammen, zonnevlekken en gaten in de zonsatmosfeer via de zonnewind invloed hebben op ons weer en klimaat op aarde wordt algemeen aangenomen. Het is zelfs denkbaar dat de effecten op ons klimaat die van het broeikaseffect direct of indirect versterken of zelf evenaren. Helaas moet nog veel onderzoek hierover meer duidelijkheid geven!

Opmerkelijk is dat het tijdelijke koelere klimaat in Europa net na de middeleeuwen (de kleine ijstijd) gepaard ging met een zeer rustige zon, te zien aan weinig zonnevlekken. In Europa heerste in vele landen hongersnood wegens misoogsten. Ook zien we op oude schilderijen uit die tijd veel ruige winterlandschappen. Ook was er destijds een sterke instroom van Europese emigranten naar Noord-Amerika, wat er op wijst dat de effecten op weer en klimaat niet overal dezelfde waren. Toch waren de effecten van de kleine ijstijd ook merkbaar aan de oostkust van Noord-Amerika met eveneens barre winters daar.

Recente studies van NASA wetenschappers leggen inderdaad verband tussen de zeer rustige zon van destijds en de kleine ijstijd. In hun theorie wordt een grote rol toegedeeld aan veranderingen in het patroon van de hoge en lage drukgebieden van de AO/NAO (Arctic Oscillation/North Atlantic Oscillation) met samenhang van veranderingen in de straalstroom boven de atlantische oceaan. Meer hier over: NASA - The sun's chilly impact on earth.

De opwarming van de zeestromen in de stille oceaan ( El Ņino) hangt mogelijk ook samen met de zonnecyclus van elf jaar in zonnevlekken activiteit. De opwarming in de laatste grote El Nino's was het grootst tijdens het zonnevlekken minimum in die cyclus. Ook kennen we de La Ņina met afkoeling van het water in tussentijden. De gevolgen voor ons weer en klimaat door genoemde zeestromingen is wereldwijd voelbaar in de vorm van extra sterke neerslag in het westen en extra grote droogte in het oosten van de stille oceaan tijdens een El Niņo of omgekeerd tijdens een La Niņa. Opmerkelijk is dat uit onderzoek aan koralen in de tropische Stille Zuidzee is gebleken dat de heftigste activiteit van de El Niņo's optrad in de kleine ijstijd. El Niņo en La Niņa zijn beide tekenen van de ENSO (El Niņo - Southern Oscillation).

Mijn vermoeden is dat er ook een rechtstreekse samenhang bestaat tussen onze periodes van strenge winters en de jaren van rustige zon in de elfjarige zonnecyclus met weinig zonnevlekken. In het bijzonder eens na te gaan voor de jaren waarin we een elfstedentocht hadden. De rechtstreekse samenhang voor de laatste honderd jaar is werkelijk verbazingwekkend. Zie hiervoor ook de schaats & skate stek, bulletin 4 en de KNMI webpagina Zonnevlekken en de invloed op het klimaat.

Meer hierover en de Kleine IJstijd & Maunder Minimum onderzocht, zie onze webpagina over de Noord-Atlantische oscillatie.

Noorderlicht boven Nederaland. Bron: KNMI - Poollicht.

De heliosfeer en de kosmische straling

Op de foto aan de rechterkant zien we purper blauwe poollichten boven Jupiter veroorzaakt door de zonnewind op beide planeet polen. De zonsomgeving bestaat uit een constante stroom uitgezonden deeltjes in de zonnewind die doordringen tot de uiterste regionen van ons zonnestelsel. Deze bewegende elektrisch geladen deeltjes voeren elektrische en magnetische velden met zich mee. Ze vormen een soort atmosfeer (heliosfeer) in en om ons zonnestelsel en bieden een extra bescherming tegen binnenkomende kosmische straling afkomstig van bronnen buiten ons zonnestelsel. Deze bronnen kunnen zijn gamma sterren, supernovae binnen en buiten ons melkwegstelsel, actieve kernen van andere melkwegstelsels, extragalactische hypernovae, een ster vallend in een zwart gat of samensmelting van twee zwarte gaten (Wikipedia: gammaflitsen).

Deze kosmische straling, bestaande uit hoogenergetische deeltjes en harde gammastraling, draagt in grote mate bij aan de natuurlijke radioactiviteit van onze planeet. Ook speelt ze een grote rol bij het ontstaan van wolken en als stimulator van de bliksem in donderbuien. Hetzelfde geldt ook voor de gammastraling van de zon en de deeltjes in de zonnewind, die echter van meer laagenergetisch gehalte zijn. In tijden van een verminderde zonnewind bereiken meer deeltjes van de kosmische straling onze aarde en vinden we in overeenstemming daarmee verhoogde radioactiviteit in onze atmosfeer. Men heeft sterke fluctuaties gevonden in de hoeveelheden radioactief koolstof in onze biosfeer in het verleden. In hoeverre dit bijdraagt aan klimaatsveranderingen behoeft nog veel nader onderzoek.

Interplanetair weerstation

Ons grootste en beste interplanetair weerstation is SOHO een onbemand ruimtestation in een satellietbaan om de zon. Deze doet waarnemingen aan de zon en de interplanetaire ruimte. De zon wordt constant bewaakt en tijdig bereiken de waarschuwingen voor magnetische stormen de aarde. Deze stormen kunnen ook levensbedreigend zijn voor astronauten in een baan om de aarde wegens extra harde gammastraling.

SOHO (Solar & Heliospheric Observatory) werd gelanceerd in1995 als gezamenlijk project van de NASA en de ESA. Soho bevat een ultraviolet telescoop en vele andere instrumenten voor het meten van straling en deeltjes.

De sterkte en grootte van de zonnewind wordt uitgedrukt in windsnelheid en dichtheid van deeltjes, voornamelijk protonen. De zonnevlammen worden geclassificeerd naar sterkte van de uitgezonden harde gammestraling (X-straling). Zonnevlekken activiteit wordt uitgedrukt in aantal zonnevlekken op de zonneschijf.

N3KL Zonne-activiteit meter

Van n3kl.org

De meter (monitor) geeft de huidige toestand voor de X-straling van de zon en ons aardmagnetisch veld.
De gegevens komen van de weersatellieten GOES 8 en GOES 10 via NOAA als server.

De X-straling kent de klassificatie: Normaal, Actief en Zonnevlammen (Normal, Active and Solar Flares).
Het geomagnetisch veld heeft: Rustig, Onstabiel en Storm (Quiet, Unsettled and Storm).

Meer over deze Solar Activity Monitor.

Meer over SOHO op de website van Space Weather

Het geluid van het noorderlicht: Listening to the Nothern Lights

Meer geluiden uit de magnetosfeer van andere planeten: The Lion Roars

Wetenschappers voorspellen een grootse zonnecyclus: Science & Nasa

Foto van reusachtige Zonnevlam, opstijgend vanaf de zon

Podcast: Episode 30: The Sun, Spots and All

Bestudeer zelf de zonnevlekken met een zonnekijker of solarscoop

Terug naar Wind en wolken - Menu

Š Copyright: John N's Web. Design, webmaster en auteur: Drs Jan Nentjes. Š Copyright foto's: NASA et alieni.

Updated: 2008-05-24